Ajahn Chah (danh xung chánh th?c do chùa Wat Pah Pong, Thái Lan dùng, cung có noi phiên âm là Achaan Chah) (1918-1992) là m?t v? cao tang Thái Lan n?i ti?ng v? pháp Thi?n thu?c Ph?t giáo Nguyên Th?y. (Ajahn là danh tôn xung, không ph?i là tên). Ð?i d?c tu theo truy?n th?ngkh? h?nh c?a các v? tang ch? s?ng trong r?ng ch? không ? chùa t?i các dô th?. Các v? tang này nhi?u khi ch? s?ng du?i g?c cây ho?c sau này ch? ? t?i các noi xa xôi, h?o lánh, các v? ch? l?p m?t ch? so sài d? tu hành, mà không làm nh?ng công vi?c khác nhu: cúng l?, d?y h?c, nghiên c?ukinh di?n. Các v? tang này xa lánh các noi dông dúc vì mu?n d? h?t th?i gi? vào vi?c hành Thi?n m?t cách toàn v?n và nghiêm ch?nh. Ajahn Chah sinh tru?ng trong m?t gia dình khá gi? t?i mi?n dông b?c Thái Lan. Ð?i d?cxu?t gia r?t s?m và th? gi?iT? kheo nam 20 tu?i. Ð?i d?c theo h?c nhi?u th?y, trong dó có Ajahn Mun là v? tang Thái lan n?i ti?ng. Sau nhi?u nam di chuy?n trong r?ng, tu theo pháp kh? h?nh, d?i d?ctr? v? g?n vùng noi sanh tru?ng và s?ng t?i m?t khu r?ng r?m, không có ngu?i ?, ch? có nhi?u h?, r?n. Nhung sau m?t th?i gian thì nhi?u ngu?i bi?t và d?n xin th? hu?n nên d?n dà tr? thành chùa Wat Pah Pong, g?m nhi?u nhà nh? r?i rác quanh dó. Sau dó t?i Thái Lan hàng tram chùa theo pháp Thi?n c?a d?i d?c dã du?c thành hình do các d? t? c?a d?i d?c d?ng l?p. Ð?i d?c dã di thuy?t pháp t?i Anh, M? và Gia nã d?i. M?t s? r?t dông ngu?i Tây phuong dã d?n Wat Pah Pong th? hu?n và nhi?u ngu?i dã thành Tang và tr? v? nu?c ti?p t?ctruy?n báPh?t pháp. Chùa l?n nh?t t?i ngo?i qu?c ? t?i Chihurst (1979) và Amaravati (1984), Anh qu?c v?i v? tang g?c M? Ajahn Sumedho tr? trì. Ngoài ra nhi?u ngôi chùa khác cung du?c thành l?p t?i Th?y S?, Úc và Tân tây Lan. Ajahn Chah m?t di nam 1992 t?i Thái Lan. Nhi?u sách b?ng ti?ng Anh ghi l?i nh?ng bài thuy?t pháp c?a d?i d?c dã du?c xu?t b?n, m?t s? dã du?c Trung Tâm Narada t?i Kent, Washington d?ch ra ti?ng Vi?t.
Pháp Thi?n c?a Ajahn Chah
Cung nhu các pháp Thi?n khác c?a Ph?t giáoNam Tông nên có th? g?i pháp Thi?n c?a d?i d?c là vipassana nhung vi?c th?c hành r?t d?c bi?t, du?c mô t? là "di th?ng vào tr?ng tâm c?a Thi?n Ph?t giáo"[4]. Pháp hành Thi?n c?a d?i d?c gi?n d? và tr?c ti?p d? d?nh tâm và d?t trí hu?. Nh?ng bài thuy?t pháp c?a d?i d?c d?u d?n d?, không c?u k? v?i nh?ng danh t? khó hi?u, có nh?ng thí d? r?t thi?t th?cnên d?i da s? có th? hi?u và hành du?c, mà v?n theo dúng Ph?t phápthâm sâu. Ð?i d?c không ch?n m?t phuong pháp c? d?nh nào mà ch? tùy theohành gi? mà ch? d?y. Có ngu?i h?i d?i d?c t?i sao nhi?u khi nh?ng l?i gi?ng g?n nhu mâu thu?n nhau thì d?i d?c nói "Nhu tôi nhìn ngu?i bu?c di trên du?ng, n?u ngu?i dó s?p té v? rãnh bên ph?i thì tôi nói h? ph?i bu?c qua trái, n?u ngu?i dó s?p té v? rãnh bên trái thì tôi nói h? ph?i bu?c qua ph?i. Vi?c tu t?p ch? là gi? cho tâm thang b?ng, không ch?p vào gì c?, c?n buông x? h?t."[4]
Ð?i cuong pháp tu là theo dõihoi th? ra vào cho d?n khi tâm an d?nh, sau dó quán xét s? di?n ti?n c?a thân, tâm d? th?y rõ tính cáchVô thu?ng, Kh?, Vô ngã c?a chúng. S? theo dõi, th?y bi?t (awareness) m?t cách t? nhiên v? hoi th? cung nhu v? s? di?n ti?n (sinh, tr?, di?t) c?a thân, tâm là di?u can b?n c?a pháp Thi?n này. C?n gi? s? h?ng bi?t (mindfulness), t?c s? th?y bi?t dó m?t cách liên t?c, không b?ngo?i c?nh cung nhu nh?ng ý nghilang xang làm gián do?n. Theo d?i d?c thì d?o Ph?t ch? y?u là tu tâm d? d?t d?ngiác ng?, gi?i thoát. Tu tâm dây không ch? riêng có nghia don gi?n là làm di?u thi?n, tránh di?u ác, mà là nhìn th?ng vào tâm, quán xét cho k? d? bi?t rõ s? ho?t d?ng và b?n tính c?a nó. Mu?n tu tâm thì hành gi? ph?i t? c? g?ng, kiên trì ch? không có d?ng th?n linh nào làm thay mình du?c. Nhung m?i ngu?i có m?t tâm khác nhau nên cung khó nói có m?t pháp nào áp d?ng cho t?t c? m?i ngu?i du?c, vì v?yd?c Ph?t dã ch? nhi?u pháp khác nhau d? m?i ngu?i tùy can coáp d?ng. Nhu trong kinh T?Ni?m X? (Pali: Satipatthana Sutta), là kinh can b?n c?a Thi?n Vipassana, có k? d?n nhi?u pháp hành khác nhau ch? không d?nh rõ m?t pháp riêng bi?t nào. Vì v?ychúng ta không nên ng?c nhiên khi cùng m?t tên g?i là Vipassana mà phuong pháp c?a m?i v? tang có th? th?y nhu khác nhau m?c d?ucùng chung m?t m?c dích.
Tu Ch?
Pháp Thi?n Ph?t giáo nào cung kh?i d?u b?ng tu Ch? (Samatha) d? t?p cho tâm yên tinh r?i m?i ti?n d?n tu Quán. Pháp tu c?a Ajahn Chah r?t là th?c t?, d? hi?u nên nhi?u ngu?i có th? áp d?ng du?c. Theo d?i d?c thì bu?c d?u c?n áp d?ng pháp "theo dõi hoi th?" (Anapanasati) b?ng cách chú ý vào chóp mui ho?c môi trên g?n chân mui, d? th?y rõ hoi th? ra, hoi th? vào ? noi dó. "Ði?m chánh là ph?i ghi th?y rõ hoi th? trong khi thi?n, nhu v?y hành gi? h?ng bi?t lúc nào hoi th? ra và lúc nào hoi th? vào.Khi bu?c di thì th?y rõ c?m giác khi chân ch?m d?t."[1]Lúc d?u n?u chua chú tâm du?c thì có th? theo dõihoi th? vào di qua mui, ng?c, b?ng, còn hoi th? ra t? b?ng lên ng?c và mui. Sau khi dã có ti?n b? v? s? chú tâm thì ch? c?n theo dõihoi th? ? mui thôi. Trong bu?c d?u mà s? chú tâm còn y?u thì có th? dùng câu chú "Bud-dho" m?i khi hoi th? vào và ra. Cung có th? ni?m "Dharmo" ho?c "Sangho"[3]. Câu chú ch? có m?c díchchú tâm ch? không có m?c dích nào khác nên d?i d?c nói là có th? dùng câu nào khác cung du?c[1]. Ði?u c?n là ph?i t?p cho d?u thì m?i có k?t qu? t?t. Khi dang theo dõihoi th? n?u có ý nghi khác ch?t d?n thì c?n g?t di d? ch? th?y bi?t có hoi th?. "Ð?ng nghi d?n di?u gì h?t - ch? theo dõi hoi th?",[1] dó là di?u mà d?i d?c nh?c nhi?u l?n. Trong khi tu Ch? thì "Ð?ng nghi" dây không ph?i là ch? nói riêng d?n nh?ng ý nghilang xangvô ích mà ngay c? nh?ng ý nghi nhu c? gi? cho tâm an t?nh, nhu c? g?ng d? ch?ng d?c, ho?c c? gi? cho d?ng có ý nghi nào n?i lên[3]. Ði?u khó khan khi b?t d?u tu Ch? là hành gi? mu?n tâm yên tinh d? chú tâmtheo dõihoi th? nhung nh?ng ý nghikhông dâu v?n ào ào n?i d?y, m?c dù có dem h?t ý chícuong quy?t d? d?p b? mà không du?c. Hành gi? tr? nên chán n?n vì cái tâm "b?t tr?" và cho r?ng không th? nào tu du?c. Ð?i d?c th?y rõ di?u này nên trong nhi?u bài gi?ng dã ch? k? càng. Ði?u c?n tru?c h?t là ph?i kiên trìti?p t?c vì tu t?p lâu ngày s? có k?t qu? t?t ch? không th? mu?n gì cung c?p t?c, t?c kh?c. Ði?m chánh là c?n bi?t nhìn th?ng vào tâm mình d? hi?u nó thì m?i có k?t qu? du?c. Cái tâm chua du?c luy?n t?p thì d?c tínht? nhiên c?a nó là v?ng d?ng, ch?y ch? này, ch?y ch? kia, không lúc nào ng?ng. Ð?c tính c?a tâm phàm là v?y, mình dang s?ng v?i phi?n não thì tâm dó không ng?ng dao d?ng. Th?y du?c tánh ch?t c?a tâm phàm là v?y thì mình s? không th?y kh? s? và chán n?n khi mu?n tr? nó ngay mà không du?c. Th?y di?u dó là dã b?t d?u nhìn rõ "nhu th?c", t?c v?n v?t th? nào, th?y du?c nhu v?y. Lúc dó hành gi? có th? nói: "À thì ra tâm v?ng nó là nhu v?y." Hành gi? s? không còn th?y c?n ph?i ch?ng d?i v?i nó n?a. Sau dó hành gi?ch? c?n "theo dõi" hoi th?, t?c là ch? th?y bi?t m?t cách t? nhiên, không ph?i ch? ý di?u khi?n hoi th?, cung không ph?i là t?p trung tu tu?ng. Ð?i d?c k? kinh nghi?m riêng: "Khi tôi không làm gì d?c bi?th?t và tôi không dang hành Thi?n, thì tôi th?y bình thu?ng. Nhung khi tôi có ch? ý là t?p trung tu tu?ng thì tâm trí tôi r?i lo?n. M?i c? g?ng d? b?t bu?c tâm mình an tinh ch? là bi?u th? s? bám ch?p và mong c?u, di?u dó l?i càng khi?n tâm r?i lo?n"[2]. Tâm dang r?i lo?n mà nay l?i thêm ý mu?n là mình ph?i tr? cho nó yên l?ng, ch? làm tang thêm s? r?i lo?n. Nói nhu v?y không ph?i là hành gi? c? ng?i yên d? các phi?n nãoti?p t?c khu?y d?ng nhu tru?c. Chính lúc hành gi? th?y rõ nh?ng c?m giác, ý nghilang xang n?i lên và hi?u r?ng chúng ch? là tr?ng tháit? nhiên c?a tâm v?ng thì s? th?y là chúng không có m?t th?c th? mà ch? là hi?n tu?ng do duyên nào dó t?o ra thôi và do mình bám níu mà có. Thí d? nhu khi dang ng?i Thi?n mà có ti?ng d?ng nào dó làm mình c?m th?yb?c t?c, kh? s?. Th?c rati?ng d?ng t? nó dâu có ý th?c mu?n gây phi?n não cho hành gi?. Mà chính là tâm hành gi? dã t?o ra phi?n não dó. Ti?ng d?ng là m?t hi?n tu?ng ? ngoài, mà tâm hành gi? dã th? nh?n r?i t?o ra s? b?c t?c. Ch? c?n coi ti?ng d?ng là ti?ng d?ng, tâm mình là tâm mình, không bám níu, không ch?p vào dó thì m?i s? an bình. Bi?t nhu v?y, hành gi? ch? c?n ghi nh?n nh?ng ý nghi, c?m giác n?i lên mà không ch?y theo, bám níu chúng thì t? chúng s? qua di, sau dó hành gi?ti?p t?cchú tâm vào vi?c theo dõihoi th?. Ðó là hành gi? dã bi?t tách r?i tâm và c?m giác, không d? tâmb? c?mgiác chi ph?i. "C?m giác" (feeling, danh t? Pali là Vedana, t?c Th?) dùng theo nghia c?a d?i d?c là nh?ng tâm tr?ng kh?i lên khi ngo?i c?nhho?c hình bóng ngo?i c?nh qua sáu can, tác d?ng vào tâm.[2] Ngay nh?ng lúc không ng?i Thi?n, hành gi? v?n theo dõi tâm tr?ng c?a mình d? bi?t rõ chúng dang ? tr?ng thái nào, dang b? nh?ng c?m giácnào chi ph?i. Bi?t chúng nhung không d? chúng chi ph?i tâm mình. Khi s? chú tâm dã thu?n th?c thì tâm s? tr? nên an t?nh. Pháp tu này có l?i là khi có s? h?ng bi?t, t?c là chú tâm m?t cách liên t?c, thì tâm v?n gi? du?c an t?nh ngay trong m?i tu th? nhu di, d?ng, n?m, ng?i ch? không ph?i ch? an t?nh khi ng?i Thi?n, còn khi di, d?ng thì tâm l?i r?i b?i nhu tru?c. M?c dích c?a tu Ch? là d?t du?c Ð?nh. Ð?i d?c cung luu ý nh?ng hành gi? khi dã d?t du?c Ð?nh tr? nên mê m?i, hài lòng và t? mãn v?i tình tr?ng dó: "Khi h?ng bi?t v? m?i tác d?ng và ho?t d?ng c?a mình thì hành gi?d?t du?c tâm an d?nh và trong sáng. Nhung cái an d?nh này không ph?i là m?c díchcu?i cùng c?a vi?c tu hành. Tình tr?ngan d?nh giúp cho tâm t?m th?i yên t?nh, cung nhu an thì t?m th?i làm h?t con dói lúc dó, nhung không ph?i ch? có th? là d?. Hành gi? c?n bi?t dùng tâm an d?nh dó d? nhìn s? v?t du?i m?t ánh sáng m?i, ánh sáng c?a Trí hu?." [3]
Tu Quán
Khi tâm dã an d?nh thì b? s? chú tâmtheo dõihoi th? và b?t d?u tu quán (vipassana). Quán rõ thân và tâm này ch? là nam u?n (khandhas) t?c là s?c, th?, tu?ng, hành và th?c h?p thành. Quán rõ các u?n dó sinh, tr? và di?t nhu th? nào và th?y rõ tính cách c?a chúng là Vô thu?ng, Kh? và Vô ngã (Anicca, Dukkha, Anatta). Th?y rõ du?c nhu v?y là th?y chân lý v? thân và tâm, t?c là d?t du?c trí hu? (wisdom). Nhi?u ngu?i có quan ni?m không dúng khi cho r?ng có Ð?nh là duong nhiên có Hu?. Ngo?i d?o hay tà d?o cung d?t t?i m?c Ð?nh cao nhung v?n không d?t du?c Hu?. Theo pháp Thi?n này, khi bi?t quán dúng thì hành gi? th?u hi?u du?c b?n ch?t c?a tâm, th?y rõ tâm dó v?n thanh t?nh, ch? có nh?ng c?m giác su?ng, kh? n?i lên. Vì v?y nhu khi hành gi?c?m th?y kh?, thì ch? c?n ghi nh?n có c?m giác kh? x?y ra ch? không d?ng hóa tâm mình v?i c?m giác dó. Hành gi? không còn th?y mu?n bám níu vào c?m giác nào, dù c?m giác su?ng cung v?y. Ch? c?n ghi bi?t có m?t c?m giáchi?n ra, bi?t c?m giác dó s? theo lu?t vô thu?ng là nó d?n r?i s? bi?n di, d?ng hóa v?i nó là chu?c l?y kh?, vì v?y ch?ng bám mà cung ch?ng c?n di?t nó. Thông thu?ng chúng ta th?y di?u nào hay thì gi? l?i, nhung tu Thi?n th?t s? là dù di?u hay, di?u d? cung b? h?t. "Cu?i cùng thì ph?i ném di h?t. N?u di?u nào sai, ném di; di?u nào dúng, cung ném luôn."[2] Khi dã d?t Hu? thì th?y rõ t?t c? nh?ng di?u nhu su?ng/kh?, yêu/ghét, vui/bu?n, ph?i/trái, hon/thua .... d?u ch? là nh?ng c?m giác, có tính cáchVô thu?ng, Kh?, Không, Vô ngãnên d?u dáng buông x? h?t. Pháp Thi?n này là: "Tru?c h?t, bi?t chú tâmtheo dõihoi th? là tu Gi?i (Sila), theo dõihoi th?cho d?n khi tâm d?nh là tu Ð?nh (Samadhi), quán th?y hoi th? có tính cáchVô thu?ng, Kh? và Vô ngã và không còn tham luy?n gì là tu Hu? (Panna)".[1] Tu du?c Gi?i, Ð?nh, Hu? là dã tu Bát Chánh Ð?o (Eightfold Path), là con du?ngGi?i thoát. "Ngu?i nào tu hành và d?t du?cchân lý này thì ngu?i dó s? thành Ph?t."[2]Ð?i d?c nói thành "Ph?t" là thành "ngu?i giác ng?" (One Who Knows), danh t? này thu?ng du?c nh?c nh? nhi?u l?n. Ð?i d?c cung gi?ng: "Th?y Thiên nhiên (Nature) là th?y Pháp, th?y Pháp là th?y Thiên nhiên. Pháp là Thiên nhiên, cho nên không có gì mà không ph?i là Pháp." [2] "Tâm là Pháp" (The mind is Dhamma)[2]Thiên nhiên dây có nghia là t?t c? các s? v?t v? v?t ch?t cung nhu v? tinh th?n. Vì v?ytu hành là bi?t rõ tâm này, cung là bi?t các Pháp. Cung có th? hi?u ch? Nature (do các tác gi? d?ch t? ti?ng Thái lan ra) theo t? ng?Thi?n tông là Tánh, t?c b?n th? c?a m?i v?t. Vi?c tìm tòi, h?c h?ikinh di?n ch? là phuong ti?n d? bi?t tâm này thôi. T?i m?i khóa Thi?n, d?i d?c thu?ng yêu c?u các thi?n sinhd?p b? t?t c? sách v?, dù là kinh di?n, d? ch? chú tâm vào vi?c tu t?p, quán xét, tìm hi?u tâm mình. Ð?i d?c không bác b?kinh di?n, mà ch? mu?n cho chúng ta không nên quá chú tâm vào vi?c tìm hi?ukinh di?n mà không chú ý t?i vi?c th?c nghi?m tu hành. Nh?ng di?m can b?n c?a giáo lý v?n thu?ng du?c d?i d?c nh?c nh? nhung không quá chi ti?t v? nh?ng t? ng? cao xa, bóng b?y hay huy?n bí. "S? hi?u bi?t do hành Thi?n v?i m?t tâm an t?nh khác xa v?i s? hi?u bi?t do h?c h?i."[2]"Ð?ng d?c sách! Hãy d?c ngay tâm mình. [1]" "Ph?t pháp khôngph?i là ? trong sách. N?u mu?n th?c s? th?y l?i Ph?t d?y thì d?ng tìm ? trong sách. Hãy quán xét ngay chính tâm mình. Quán xem các c?m giác d?n và di, các ý nghi d?n và di. Ð?ng bám níu vào b?t c? cái gì. [4]" Tuy v?y cung nên luu ý là n?u khôngmay m?n du?c g?p nh?ng v? th?y chân chánh, nhu Ajahn Chah, mà g?p nh?ng th?y tà, ngo?i d?o r?i chê bai kinh di?n thì không kh?i l?m du?ng, l?c l?i.
Tóm t?t
"Y?u ch? c?a vi?c tu hành r?t là gi?n d?, không c?n ph?igi?i nghia dài dòng. Buông x? m?i di?u yêu và ghét, m?i s? v?t th? nào thì ch? coi chúng nhu v?y. Ðó là t?t c? kinh nghi?m c?a b?n thân tôi. Ð?ng c? d? "tr? thành" m?t cái gì. Ð?ng bi?n d?i mình thành m?t cái gì. Ð?ng coi mình nhu m?t ngu?i dang hành Thi?n. Ð?ng mu?n tr? thành ngu?i giác ng?. Khi ng?i, ch? bi?t ng?i, khi di ch? bi?t di. Không bám ch?p vào b?t c? gì. Không ch?ng ch?i l?i b?t c? gì."[3] L?i gi?ng m?i nghe thì th?t khó hi?u nhung dã bi?u l? s? thâm sâu pháp Thi?n c?a Ð?i Ð?c. Khó hi?u vì ngu?i nào khi tu hành cung mu?n thành công, d?t du?cm?c dích nào dó và cung hi?u là khi tu thì ph?i b? nh?ng t?t x?u, l?i l?mxua nay d? du?c cái gì cao quý hon. Nhung theo nh?ng l?i gi?ng dó thì d?i d?c cho r?ng tu nhu v?y là sai l?m c? sao. Tuy v?y n?u coi k? thì th?y nh?ng l?i dó không sai l?c v?i l?i d?y c?a d?c Ph?ttrong kinh 'B?n muoi hai chuong': "Cúng m?t tram ngu?i thi?n không b?ng cúng m?t ngu?i trì nam gi?i. .... Cúng m?t tram tri?u d?c Ph?t, không b?ng cúng m?t v? vô ni?m, vô tr?, không tu, không ch?ng." 'Không tu' là không th?y có gì d? mình tr? thành, 'không ch?ng' là không th?y có gì d? ch?ng. Kinh Pháp Hoa ch? rõ t?t c? chúng sinh d?u s?n có Tri ki?n Ph?t, t?c Ph?t tánh, không ph?i là tu hànhr?i m?i có. Mà nói s?n có thì dâu có ph?i khi tu là du?c, là d?c gì. Nhung hi?u nhu th? thì nh?ng ngu?i không tu hành ho?c lu?i bi?ng tu hành có c? vin vào dó d? không tu thì th?t là h?t s?csai l?m. Ngoài racòn có nh?ng ngu?i dã tu hành t?i m?c nào dó mà t? mãn cho nhu th? là mình dã ch?ng d?c r?i. Còn th?y có "mình" t?c còn ch?p Ngã, th?y có "ch?ng d?c" t?c còn ch?p Pháp, nhu v?y chua th? nói là t?i ch? c?u cánh du?c.
Vài do?n pháp ng?n c?a Ajahn Chah
*** Dù chúng ta c?m nh?n th? nào v? d?i s?ng c?a chúng ta, thì cung d?ng tìm cách thay d?i s? v?t. Thay vào dó, chúng tach? quán xét và bi?t chúng nhu v?y. Khi có Kh? mà bi?t dó là Kh? thì cung th?y con du?ng thoát Kh?. T?t c? các pháp Thi?n d?u có giá tr? là phát tri?n s? h?ng bi?t (mindfulness). Ði?u c?n thi?t là dùng s? h?ng bi?t d? th?y du?c chân lý ?n kín. V?i s? h?ng bi?t dó chúng tatheo dõi các ham mu?n, thích và ghét, h?nh phúc và dau kh?, khi chúng hi?n ra trong tâm. Th?y du?c chúng Vô thu?ng, Kh? và Vô ngã, chúng tabuông x? chúng. Nhu v?y, trí hu? s? thay th? vô minh, trí bi?t s? thay th? nghi ho?c.
*** Khi dang ng?i Thi?n mà tâm b? sao lãng thì ng?ng l?i và chú tâmtr? l?i. Lúc d?u, khi mu?n chú tâmvào m?t ch? thì tâm l?i kéo mình di noi khác. Nhung d?ng k?m chúng ho?c b?c b?i v? chúng. Ch? c?n ghi bi?t thôi và d? m?c v?y. Ti?p t?c nhu v?y. Samadhi s? t? nó d?n. Khi ti?p t?ctu t?p thì có lúc th?y hoi th? nhu ng?ng l?i, nhung d?ng có s? hãi, dó ch? là c?m nh?n ng?ng l?i.
*** Trong lúc ng?i Thi?n có khi th?y nh?ng hi?n tu?ng khác thu?ng ho?c nh?ng hình ?nh l? lùng nhu th?y hào quang, thiên th?n ho?c Ph?t hi?n ra. Khi th?y v?y thì quay l?i nh?n xéttình tr?ng tâm mình lúc dó ra sao. Ð?ng nên quên di?m chánh này. H?t s?c chú ý. Ð?ng mong mu?n nh?ng hình ?nh dó hi?n raho?c không hi?n ra n?a. Quán xét nh?ng hình ?nh dó, d?ng d? chúng lôi kéo di. Coi chúng không ph?i là tâm mình, chúng cung ch? có tính cáchvô thu?ng, kh? và vô ngã. Ð?ng coi chúng quá quan tr?ng. N?u chúng không bi?n di thì ti?p t?c chú ý vào hoi th?. T?t c? ch? là ?o ?nh, do tâm t?o ra, khi?n mình ua thích, bám níu ho?c s? s?t.
*** Nhi?u khi mình mu?n b?t cái tâm ph?i yên l?ng, và chính s? c? g?ng dó l?i làm cho tâm r?i lo?nthêm. Chúng ta c?n t?p d? buông x? t?t c? lòng ham mu?n, dù là ham mu?ngiác ng?. Có nhu v?y chúng ta m?i du?c gi?i thoát.
*** Chúng ta không th? mong có du?c tâm an tinh ngay khi m?i kh?i công hành Thi?n. Chúng ta ph?i d?
cho tâm t? donghi ng?i, m?c nó ho?t d?ng theo d?c tính c?a nó, ch? c?n quan sát nó và không ph?n ?ng theo nó.
*** Theo nhu tôi th?y, tâm nhu là m?t di?m, trung tâm c?a vu tr?, còn nh?ng tr?ng thái c?a tâm thì nhu nh?ng ngu?i khách t?i ? dó trong m?t th?i gian ng?n ho?c dài. C?n tìm hi?u nh?ng ngu?i khách dó cho k?. Làm quen v?i nh?ng hình ?nh h? g?i ra, nh?ng câu chuy?n h? bày ra d? lôi kéo mình theo h?. Nhung d?ng r?i kh?i cái gh? mình dang ng?i, ch? có m?t cái gh? thôi. N?u mình ti?p t?c ng?i ch?c ch?nvà không r?i gh?, d? ti?p dón nh?ng ngu?i khách dó khi h? d?n, mà v?n gi? v?ng s? th?y bi?t d? d?i tâm mình thành 'Ngu?i giác ng?', ngu?i t?nh giác, thì nh?ng ngu?i khách dó s? không còn t?i n?a.
